U susret Nacionalnoj strategiji razvoja socijalnog stanovanja

20. i 21. novembar 2008. godine, Centar Sava, Beograd

Skup posvećen budućnosti socijalnog stanovanja u Srbiji su organizovali Republička agencija za prostorno planiranje, Urbanistički zavod Beograda i PALGO centar uz podršku i saradnju sa Grupom 484, ComPRess Beograd (Kontaktni biro grada Beča) i departmanom MA50 Grada Beča.
Prepodnevna sesija okruglog stola je bila posvećena dometima Grada Beča u ovoj materiji čija nam je iskustva preneo gospodin Wolfgang Förster, direktor Referata za istraživanje stanogradnje i međunarodne odnose MA50 Grada Beča.
U popodnevnoj sesiji fokus je stavljen na pravce razvoja stanovanja u javnom sektoru u Srbiji, posebno na izgradnju institucionalnog okvira i prateća zakonska rešenja koja regulišu oblast socijalnog stanovanja, dosadašnja iskustva opštinskih stambenih agencija, kao i na usvajanje preporuka za studiju o socijalnom stanovanju u gradu Beogradu.

Zaključci skupa:
U prilog razvoju socijalnog stanovanja u Srbiji

PALGO centar, Grupa 484, Urbanistički zavod Beograda i Republička agencija za prostorno planiranje objavljivanjem ovog skupa zaključaka i stavova proisteklih iz aktivnosti koje su se odvijale tokom dvodnevnog skupa „U susret nacionalnoj strategiji razvoja socijalnog stanovanja“, održanog 20. i 21. novembra 2008. godine u Beogradu, iskazuju zajednički interes i volju da rade na daljoj izgradnji i unapređenju sistema socijalnog stanovanja u Srbiji, usaglašavajući svoje napore i udružujući kapacitete.

Četiri organizacije ovim ukazuju na važnost koju u ovim razvojnim procesima ima učešće različitih aktera, i posebno ističu značajnu ulogu organizacija civilnog društva i lokalnih institucija.
Ovde predstavljene zaključke treba razumeti kao otvorenu i fleksibilnu platformu zajedničkog delovanja. Sve učesnice i učesnici spomenutog skupa, ali i svi drugi zainteresovani pojedinci i organizacije, pozivaju se da iskažu svoju podršku, no, jednako tako, i drugačija mišljenja, komentare i nove predloge.

Programi, ciljevi i ciljne grupe

Temu socijalnog stanovanja je potrebno sagledati i razmatrati u kontekstu stambenih politika državnog i lokalnog nivoa. Politike socijalnog stanovanja se nikako ne odnose samo na ugrožene socijalne grupe niti su socijalni stanovi isključivo opštinski stanovi za iznajmljivanje.

Sistem socijalnog stanovanja u Srbiji treba da predvidi širi varijetet različitih programa i oblika koji će uključiti takođe i programe subvencionisane kupovine stanova ili neprofitne gradnje stanova za otkup, ali i razne alternativne (jeftine) oblike stambenih rešenja.

U traganju za povoljnijim rešenjima od nove izgradnje u sferi socijalnog stanovanja, potrebno je spoznati ogroman potencijal koji leži u velikom kapacitetu nedovršenog stambenog prostora u celoj Srbiji, prvenstveno u neformalnim naseljima.

Ekonomski, urbanistički i socijalni aspekti socijalnog stanovanja predstavljaju važnu komponentu razvoja u sistemu tržišne ekonomije. Postizanjem ekonomske i socijalne efektivnosti u politikama socijalnog stanovanja može se obezbediti i veća mobilnost radne snage, kao i šansa da se stručnjaci zadrže u matičnim sredinama.

Jedan od važnih ciljeva u razvoju socijalnog stanovanja, u kontekstu ukupnog urbanog razvoja i kvalitetne urbane rehabilitacije, jeste i veća društvena kohezija u naseljima i susedstvima. Ovo znači uključivanje svih socijalnih grupa u postojeći socijalni kontekst naselja ili delova naselja. Time se otvara mogućnost uređenja i razvoja kvalitetnog i bezbednog susedstva za stanovanje, rad, rekreativne i kulturne potrebe svih socijalnih grupa.

Uspešna politika socijalnog stanovanja zahteva jasne i transparentne kriterijume za definisanje i ocenu životnih, odnosno stambenih, radnih i kulturnih potreba svih socijalnih grupa u naselju. Na osnovu tih kriterijuma biće moguće definisati obaveze države, odnosno lokalne zajednice, prema ugroženim grupama i njihovim specifičnim stambenim potrebama.

Politike socijalnog stanovanja moraju biti ustanovljene za sve građane pod jednakim uslovima. Ipak, potrebno je, takođe, da te politike prepoznaju postojanje posebno ugroženih, ranjivih društvenih grupa – i da jasno definišu svrsishodne mere i aktivnosti koje će unaprediti društvenu uključenost i ukupnu socio-ekonomsku situaciju tih grupa.

Važno je da programi socijalnog stanovanja uvaže činjenicu da određene kategorije korisnika/ca socijalnog stanovanja imaju potrebu za dodatnim socijalnim uslugama. Stoga je nužno ojačati veze određenih projekata socijalnog stanovanja sa sistemom socijalne zaštite, ali takođe i razvijati paralelne programe ekonomskog osnaživanja ili podsticanja (samo)zapošljavanja tih kategorija korisnika/ca programa socijalnog stanovanja.

Zakon o socijalnom stanovanju

Zakon o socijalnom stanovanju treba usvojiti u najkraćem mogućem roku, postavljajući tako osnovu za ubrzani razvoj socijalnog stanovanja i generalni okvir za rešavanje stambenih problema, takođe i ranjivih društvenih grupa.

Predlog zakona o socijalnom stanovanju potrebno je promeniti amandmanima koji će biti pripremljeni na osnovu širih konsultacija među učesnicima/ama dvodnevnog skupa „U susret nacionalnoj strategiji razvoja socijalnog stanovanja“, i drugim zainteresovanim akterima iz stručne i laičke javnosti.

Širi zakonski i strateški okviri

Samo donošenje Zakona o socijalnom stanovanju, koje se očekuje u prvom tromesečju 2009. godine, nije dovoljno ukoliko se ne donesu odgovarajuća podzakonska akta radi utvrđivanja institucionalnog okvira, sa ovlašćenjima i odgovornostima, i definisanja tehničkih propisa i normativa za izgradnju. Dalji razvoj socijalnog stanovanja u Srbiji zahteva takođe i reformu drugih zastarelih zakonskih rešenja. Potrebne su izmene postojećeg Zakona o stanovanju iz 1992. godine i Zakona o održavanju stambenih zgrada (Službeni glasnik RS br. 44/95 i 46/98), – ali i revizija Uredbe o rešavanju stambenih potreba izabranih, postavljenih i zaposlenih lica kod korisnika sredstava u državnoj svojini (Službeni glasnik RS br. 41/2002, 76/2002, 125/2003 i 88/2004).

Neophodno je donošenje odgovarajućeg zakona koji bi regulisao postojanje organizacija u neprofitnom sektoru – a za šta trenutno nema dovoljno razumevanja – jer je jedino tako moguće postaviti osnov za realizaciju novih stambenih politika i buduću punu implementaciju Zakona o socijalnom stanovanju. Ovome se može dodati i potreba za legislativom koja omogućuje i podstiče javno-privatna partnerstva.

Proces izrade nacionalne strategije, podzakonskih akata koji će obezbediti delotvornu primenu Zakona o socijalnom stanovanju, i drugih relevantnih nacionalnih i lokalnih dokumenata – treba da uključi sve zainteresovane strane i obezbedi njihov stvaran uticaj na oblikovanje konačnog sadržaja ovih dokumenata.

Položaj izbeglica i raseljenih lica

Zakon o izmenama i dopunama Zakona o izbeglicama i renovirana Nacionalna strategija za rešavanje pitanja izbeglica i raseljenih lica, čija se izrada i usvajanje tek očekuju, treba da omoguće rešavanje niza posebnih stambenih pitanja izbeglica u Srbiji. Zakonska rešenja i strateške planove iz oblasti socijalnog stanovanja treba promišljati usklađeno i komplementarno sa pomenutim zakonom i nacionalnom strategijom.

Potrebno je obezbediti jednak položaj raseljenih lica i izbeglica u pogledu pristupa programima socijalnog stanovanja. Konkursi za programe socijalnog stanovanja ne smeju sadržavati uslove koji će, u odnosu na druge državljane Republike Srbije, raseljenim licima, bivšim izbeglicama i izbeglicama bilo otežavati bilo posve onemogućavati pristup ovim programima.

Faktori promene

Ključni faktori za promene u oblasti socijalnog stanovanja jesu: jača politička volja i povećanje nivoa stručnosti kod donosioca odluka; rad na stvaranju kritične mase zainteresovanih organizacija i pojedinaca koja u ovom trenutku ne postoji; definisanje realnih potreba na lokalnom nivou; izgradnja poverenja između institucija; veća sposobnost učesnika da prihvate promene; stvaranje pouzdanih instrumenata kontrole i razvijanje profesionalne etike službenika u javnoj administraciji.
Za razvoj socijalnog stanovanja lokalne institucije predstavljaju izuzetno važne aktere, pa su programi edukativnog i drugog osnaživanja svih relevantnih lokalnih institucija neophodni i veoma važni. Edukacije stručnjaka i političara su podjednako važne.

Radi educiranja šire javnosti, potrebno je, putem promotivnih kampanja i korišćenjem drugih instrumenata, podići nivo informisanosti i uvesti pitanja socijalnog stanovanja u prostor javnih debata.

Kontekst regionalnog i prostornog razvoja

Prilikom definisanja politike i strategije socijalnog stanovanja, neophodno je da se uspostavi veza sa problematikom regionalnog odnosno prostornog razvoja Srbije. Izrazito neravnomeran regionalni razvoj i ugrožena demografska slika Srbije mogu da budu unapređeni pažljivom strategijom socijalnog stanovanja, ali i dodatno pogoršani ukoliko bi se nepažljivom politikom socijalnog stanovanja na regionalnoj osnovi još više povećala privlačnost razvijenih urbanih centara, pogotovo grada Beograda. Utoliko je neophodno da strategija socijalnog stanovanja postane deo šire koncepcije koja će biti usaglašena sa strategijama regionalnog, odnosno prostornog razvoja Srbije.

U Beogradu, 29. januara 2009.

Štampaj

---

PALGO Center